درمان تورتیکولی (کج‌گردنی) در شیراز؛ نقش کاردرمانی در اصلاح وضعیت و بهبود عملکرد
تورتیکولی یا کج‌گردنی به وضعیتی گفته می‌شود که در آن سر به طور مداوم به یک سمت خم و/یا چرخیده است. این عارضه می‌تواند مادرزادی (از بدو تولد یا اوایل نوزادی) یا اکتسابی (در اثر آسیب، التهاب یا بیماری) باشد و در بزرگسالان نیز به شکل تورتیکولی اسپاسمودیک (دیستونی گردنی) دیده شود. تورتیکولی نه تنها ظاهر وضعیت بدن را تغییر می‌دهد، بلکه می‌تواند بر تغذیه، خواب، بینایی، تعادل و انجام فعالیت‌های روزمره تأثیر بگذارد.
خوشبختانه با تشخیص زودهنگام و مداخلات تخصصی کاردرمانی، اکثر موارد تورتیکولی، به ویژه در نوزادان، قابل اصلاح هستند. در کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز، ارگوتراپیست سجاد پیشه‌ور (کاندیدای دکترای تخصصی) با رویکردی علمی و فردمحور، برنامه کاردرمانی جامعی را برای مدیریت انواع تورتیکولی طراحی می‌کند.
انواع تورتیکولی
🔹 تورتیکولی عضلانی مادرزادی (CMT): شایع‌ترین نوع در نوزادان که در اثر کوتاهی یا فیبروز عضله استرنوکلئیدوماستوئید (SCM) ایجاد می‌شود. اغلب در بدو تولد یا هفته‌های اول تشخیص داده می‌شود.
🔹 تورتیکولی اکتسابی: پس از ضربه، عفونت، التهاب مفصل، یا آسیب عصبی رخ می‌دهد. در کودکان و بزرگسالان ممکن است به دنبال عفونت دستگاه تنفسی فوقانی یا جراحی گردن دیده شود.
🔹 تورتیکولی اسپاسمودیک (دیستونی گردنی): یک اختلال حرکتی مزمن که با انقباض غیرارادی و مداوم عضلات گردن مشخص می‌شود و باعث چرخش یا کج شدن سر می‌شود. این نوع در بزرگسالان شایع‌تر است و می‌تواند با درد و محدودیت شدید همراه باشد.
علائم و پیامدهای تورتیکولی
· کج شدن یا چرخش مداوم سر به یک سمت
· محدودیت دامنه حرکتی گردن، به ویژه در چرخش و خم شدن جانبی
· سفتی یا توده قابل لمس در عضله گردن (در نوع مادرزادی)
· عدم تقارن صورت یا جمجمه در نوزادان (پلاژیوسفالی)
· مشکل در شیر خوردن و هماهنگی مکیدن-بلع در نوزادان
· درد گردن و شانه در بزرگسالان
· خستگی زودرس و اختلال در انجام فعالیت‌های روزمره
· اختلال تعادل و بینایی در برخی موارد
⚠️ نکته: در نوزادان، تورتیکولی درمان‌نشده می‌تواند منجر به تغییر شکل جمجمه (پلاژیوسفالی)، عدم تقارن صورت و تأخیر در رشد حرکتی شود. تشخیص زودهنگام، کلید پیشگیری از این عوارض است.
🌟 نقش طلایی کاردرمانی در مدیریت تورتیکولی
کاردرمانی در تورتیکولی بر اصلاح وضعیت، افزایش دامنه حرکتی، آموزش والدین، تطبیق محیط و بهبود عملکرد روزمره متمرکز است. در کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز، برنامه کاردرمانی به صورت فردمحور و بر اساس سن و نوع تورتیکولی طراحی می‌شود.
🔹 کاردرمانی در تورتیکولی مادرزادی نوزادان
۱. آموزش وضعیت‌دهی صحیح (Positioning): کاردرمانگر به والدین آموزش می‌دهد که چگونه نوزاد را در وضعیت‌هایی قرار دهند که عضله کوتاه‌شده کشیده شود و سر به سمت مخالف بچرخد. این شامل وضعیت‌دهی هنگام خواب، بغل کردن و تغذیه است.
۲. تمرینات کششی ملایم: کشش تخصصی و ملایم عضله استرنوکلئیدوماستوئید (SCM) که باید تحت نظر متخصص و با تکنیک صحیح انجام شود تا از آسیب جلوگیری شود.
۳. تشویق به تامی تایم (Tummy Time): قرار دادن نوزاد در وضعیت دمر برای تقویت عضلات گردن و پشت و کاهش فشار بر یک سمت سر.
۴. تحریک بینایی و شنوایی: استفاده از اسباب‌بازی‌های رنگارنگ و صداهای جذاب برای تشویق نوزاد به چرخاندن سر به سمت مخالف.
۵. تطبیق محیط خواب و تغذیه: تغییر جهت قرارگیری تخت و نحوه بغل کردن برای تشویق به چرخش سر به هر دو سمت.
۶. پایش پیشرفت و آموزش والدین: کاردرمانگر پیشرفت نوزاد را ارزیابی کرده و برنامه تمرینی خانگی را به‌روزرسانی می‌کند.
نکته علمی: مطالعات نشان داده‌اند که مداخلات زودهنگام کاردرمانی و فیزیوتراپی در نوزادان مبتلا به CMT می‌تواند به طور معناداری دامنه حرکتی گردن را بهبود بخشد و از تغییر شکل جمجمه جلوگیری کند.
🔹 کاردرمانی در تورتیکولی اکتسابی و بزرگسالان
۱. تمرینات دامنه حرکتی و کششی: برنامه تمرینی هدفمند برای افزایش انعطاف‌پذیری عضلات گردن.
۲. تقویت عضلات مخالف: تقویت عضلاتی که با کوتاهی عضله درگیر مقابله می‌کنند.
۳. آموزش تکنیک‌های جبرانی و تطبیق فعالیت‌های روزمره: برای کاهش درد و خستگی در فعالیت‌هایی مانند رانندگی، کار با کامپیوتر و خواب.
۴. اصلاح ارگونومی محیط کار و منزل: تنظیم ارتفاع مانیتور، صندلی و روشنایی برای کاهش فشار بر گردن.
۵. وسایل کمکی: استفاده از بریس نرم گردن یا آینه برای بازخورد وضعیتی در برخی موارد.
۶. آموزش تکنیک‌های آرام‌سازی: کاهش تنش عضلانی و استرس که می‌تواند علائم را تشدید کند.
🔹 کاردرمانی در تورتیکولی اسپاسمودیک (دیستونی گردنی)
۱. ترفندهای حسی (Sensory Tricks): آموزش تکنیک‌هایی مانند لمس ملایم صورت یا گردن برای کاهش موقت انقباض غیرارادی.
۲. تمرینات کنترل حرکتی و بازآموزی: تمرینات آگاهانه برای بهبود وضعیت سر و کاهش انقباض عضلانی.
۳. تطبیق فعالیت‌های روزمره: استفاده از آینه، وسایل کمکی و تغییر روش انجام کارها برای کاهش درد و خستگی.
۴. مدیریت درد و تنش: ترکیب کاردرمانی با نوروفیدبک برای کاهش استرس و بهبود کنترل عضلانی.
۵. همکاری با تیم پزشکی: کاردرمانی به عنوان درمان کمکی در کنار تزریق بوتولینوم (درمان استاندارد) می‌تواند اثربخشی را افزایش دهد.
🗣️ نقش گفتاردرمانی در تورتیکولی
در نوزادان مبتلا به تورتیکولی، مشکلات شیر خوردن و بلع ممکن است رخ دهد. گفتاردرمانی می‌تواند به بهبود هماهنگی مکیدن-بلع-تنفس و وضعیت‌دهی صحیح هنگام تغذیه کمک کند. در بزرگسالان با دیستونی گردنی، در صورت وجود دیسفاژی یا دیس‌آرتری، گفتاردرمانی ضروری است.
تمرینات خانگی مؤثر برای تورتیکولی
توجه: این تمرینات باید پس از ارزیابی توسط متخصص و با توجه به سن و شرایط شما تجویز شوند. در نوزادان، تمرینات باید حتماً تحت نظر کاردرمانگر و با آموزش والدین انجام شود.
تمرین توضیح تکرار
چرخش سر به سمت مخالف در نوزاد: تشویق به چرخش سر با اسباب‌بازی ۵-۱۰ بار، چند نوبت در روز
کشش ملایم گردن در بزرگسال: خم کردن آرام سر به سمت شانه مقابل ۳۰ ثانیه، ۳ بار
تقویت عضلات مخالف در بزرگسال: فشار دادن سر به دست در جهت مخالف ۵ ثانیه، ۱۰ بار
تامی تایم در نوزاد: قرار دادن در وضعیت دمر ۳-۵ دقیقه، چند نوبت در روز
وضعیت‌دهی هنگام تغذیه در نوزاد: تغییر جهت بغل کردن هر وعده تغذیه
تمرینات آرام‌سازی در بزرگسال: تنفس عمیق و شل کردن عضلات ۵ دقیقه، ۲ بار در روز
چه زمانی به کاردرمانگر مراجعه کنیم؟
اگر هر یک از علائم زیر را مشاهده می‌کنید، ارزیابی تخصصی توسط کاردرمانگر ضروری است:
· کج شدن یا چرخش مداوم سر در نوزاد یا بزرگسال
· محدودیت در چرخش سر به یک سمت
· عدم تقارن صورت یا جمجمه در نوزاد
· مشکل در شیر خوردن یا تغذیه
· درد گردن و شانه در بزرگسالان
· سفتی یا توده قابل لمس در عضله گردن
خدمات تکمیلی کلینیک قصردشت
· گفتاردرمانی: برای مدیریت مشکلات بلع و تغذیه در نوزادان و دیسفاژی در بزرگسالان
· نوروفیدبک (نوروتراپی): برای کاهش استرس و تنش عضلانی در تورتیکولی اسپاسمودیک
نکته: در رویکرد جامع توانبخشی، فیزیوتراپی تورتیکولی در شیراز می‌تواند مکمل کاردرمانی باشد؛ اما محور اصلی اصلاح وضعیت، آموزش والدین و تطبیق فعالیت‌های روزمره، کاردرمانی تخصصی است.
چرا کلینیک قصردشت شیراز؟
کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز – کاردرمانی گفتاردرمانی نوروتراپی – اولین و مجهزترین مرکز کاردرمانی شیراز با مدیریت ارگوتراپیست سجاد پیشه‌ور (کاندیدای دکترای تخصصی)، با بهره‌گیری از به‌روزترین تجهیزات توانبخشی کودکان و بزرگسالان، آماده همراهی شما در مسیر درمان تورتیکولی و بهبود وضعیت و عملکرد است.
📌 آدرس: شیراز، میدان قصرالدشت، کوچه 34 وکلا
📞 پذیرش و نوبت‌دهی:
09392024636
09107443011