درمان دررفتگی مادرزادی لگن (DDH)؛ تشخیص زودهنگام و نقش کاردرمانی در شیراز

درمان دررفتگی مادرزادی لگن (DDH)؛ تشخیص زودهنگام و نقش کاردرمانی در شیراز

دررفتگی مادرزادی لگن یا دیسپلازی رشدی لگن (DDH) یکی از شایع‌ترین ناهنجاری‌های مادرزادی اسکلتی-عضلانی در نوزادان است که در آن حفره لگن (استابولوم) به خوبی رشد نکرده و سر استخوان ران (فمور) نمی‌تواند به درستی در جای خود قرار گیرد و ثابت بماند. این عارضه طیفی از شلی خفیف (بی‌ثباتی) تا دررفتگی کامل را شامل می‌شود.

خبر خوب این است که با تشخیص زودهنگام در ماه‌های اول زندگی، اکثر موارد DDH به طور کامل و بدون جراحی درمان می‌شوند. در این مطلب، به بررسی جامع این عارضه و نقش حیاتی کاردرمانی تخصصی در کلینیک قصردشت شیراز می‌پردازیم.

دررفتگی مادرزادی لگن چیست و چه عواملی خطر را افزایش می‌دهند؟

در DDH، ارتباط بین سر استخوان ران و حفره لگن دچار اختلال می‌شود. این اختلال می‌تواند یک‌طرفه یا دوطرفه باشد. عوامل خطر اصلی شامل موارد زیر است:

· جنسیت دختر: DDH در دختران شایع‌تر است.

· زایمان اول: احتمال بروز در اولین بارداری بیشتر است.

· وضعیت بریچ (نشستن نوزاد با پاها به سمت پایین در رحم)

· سابقه خانوادگی: وجود DDH در بستگان درجه یک

· قنداق‌پیچی سخت: بستن پاها در وضعیت کشیده و صاف که به لگن فشار وارد می‌کند.

علائم هشداردهنده DDH را جدی بگیرید

تشخیص DDH در معاینات دوره‌ای نوزاد توسط پزشک انجام می‌شود. والدین می‌توانند علائم زیر را نیز مشاهده کنند:

· عدم تقارن چین‌های پوستی در ناحیه ران و کشاله ران

· محدودیت در باز کردن پاها (ابداکشن): هنگام تعویض پوشک، یک پا کمتر از پای دیگر باز می‌شود.

· تفاوت در طول پاها: به نظر می‌رسد یک پا کوتاه‌تر است.

· تأخیر در راه رفتن، لنگش یا راه رفتن اردک‌وار در مواردی که دیر تشخیص داده می‌شود.

تشخیص DDH؛ چرا زمان طلایی اینقدر مهم است؟

تشخیص DDH بر اساس معاینه فیزیکی و تصویربرداری انجام می‌شود:

· معاینه فیزیکی: پزشک از تست‌های Ortolani (برای تشخیص جا افتادن سر فمور در حفره) و Barlow (برای تشخیص خارج شدن سر فمور از حفره) استفاده می‌کند.

· سونوگرافی لگن: در نوزادان زیر ۶ ماه، سونوگرافی روش تصویربرداری انتخابی است.

· رادیوگرافی (X-ray): در کودکان بالای ۶ ماه که استخوان‌ها رسیده‌تر هستند، استفاده می‌شود.

نکته طلایی: هر چه تشخیص زودتر باشد، درمان ساده‌تر و موفقیت‌آمیزتر است. DDH که در ماه‌های اول تشخیص داده شود، معمولاً با یک اسپلینت ساده درمان می‌شود، در حالی که تشخیص دیرهنگام ممکن است به جراحی پیچیده نیاز داشته باشد.

گزینه‌های درمانی DDH بر اساس سن

درمان DDH بر اساس سن کودک و شدت عارضه تعیین می‌شود:

🔹 نوزادان ۰ تا ۶ ماه: اسپلینت پاولیک (Pavlik Harness)

اسپلینت پاولیک یک اسپلینت نرم و انعطاف‌پذیر است که انتخاب اول درمان برای نوزادان زیر ۶ ماه محسوب می‌شود. این اسپلینت لگن را در وضعیت خمیده (فلکسیون) و باز (ابداکشن) نگه می‌دارد تا سر فمور در جای خود قرار گیرد و حفره لگن به رشد طبیعی خود ادامه دهد. معمولاً باید ۲۳ ساعت در شبانه‌روز به مدت ۶ تا ۱۲ هفته استفاده شود.

🔹 کودکان ۶ تا ۱۸ ماه: جااندازی بسته و گچ‌گیری

اگر اسپلینت پاولیک مؤثر نباشد یا کودک بزرگ‌تر باشد، جااندازی بسته (Closed Reduction) تحت بیهوشی انجام می‌شود و پس از آن پاها با گچ‌گیری (Spica Cast) در وضعیت صحیح ثابت می‌شوند.

🔹 کودکان بالای ۱۸ ماه: جراحی

در موارد شدید یا در کودکانی که درمان‌های غیرجراحی ناموفق بوده، جراحی باز شامل جااندازی باز، استئوتومی فمورال و استئوتومی لگن انجام می‌شود تا سر فمور در حفره لگن به طور پایدار قرار گیرد.

🌟 نقش طلایی کاردرمانی در درمان DDH

کاردرمانی در تمام مراحل درمان DDH، از مرحله اسپلینت‌گذاری تا پس از جراحی، نقشی حیاتی در تضمین نتیجه مطلوب و بازگشت عملکرد طبیعی کودک ایفا می‌کند. در کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز، ارگوتراپیست سجاد پیشه‌ور (کاندیدای دکترای تخصصی) با رویکردی کودک‌محور و علمی، برنامه توانبخشی را طراحی می‌کند.

۱. آموزش و مدیریت اسپلینت پاولیک

کاردرمانگر به والدین آموزش می‌دهد که چگونه اسپلینت را به درستی بپوشانند، از پوشک‌های مناسب استفاده کنند و مراقبت‌های پوستی لازم را انجام دهند. همچنین بر تداوم استفاده از اسپلینت به مدت تعیین‌شده توسط پزشک نظارت می‌کند.

۲. تمرینات ملایم دامنه حرکتی

در طول دوره درمان، کاردرمانگر تمرینات ملایم خم کردن و باز کردن لگن (فلکسیون و ابداکشن) را آموزش می‌دهد تا از سفتی مفصل جلوگیری شود و عضلات اطراف لگن فعال بمانند.

۳. تقویت عضلات حمایت‌کننده لگن

پس از باز شدن اسپلینت یا گچ، کاردرمانگر تمرینات تقویتی برای عضلات باسن (گلوتئال) و عضلات چهارسر ران را آغاز می‌کند تا پایداری لگن بهبود یابد.

۴. بازآموزی مهارت‌های حرکتی و راه رفتن

در کودکانی که دیرتر درمان شده‌اند یا پس از جراحی، بازآموزی راه رفتن، تعادل و هماهنگی بخش اصلی کاردرمانی است. تمرینات شامل بازی‌های تعادلی، راه رفتن روی سطوح مختلف و تمرینات تقویت مرکز بدن (Core) است.

۵. توانبخشی پس از جراحی

پس از جراحی DDH، کاردرمانگر با تمرینات ایزومتریک ملایم در دوران گچ‌گیری و سپس تمرینات دامنه حرکتی فعال و تقویتی پس از برداشتن گچ، به بازگشت سریع‌تر عملکرد کمک می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که توانبخشی هدفمند پس از جراحی می‌تواند به طور معناداری تعادل، عملکرد حرکتی و عملکرد لگن را بهبود بخشد.

توصیه‌های مراقبتی برای والدین

· از قنداق‌پیچی سخت و صاف خودداری کنید. پاهای نوزاد باید آزادانه حرکت کنند.

· از پوشک‌ها و لباس‌های گشاد استفاده کنید که حرکت لگن را محدود نکنند.

· در آغوش گرفتن با حالت M: زانوهای نوزاد خم و به سمت بیرون باز باشند (حالت قورباغه‌ای).

· معاینات دوره‌ای را جدی بگیرید. حتی اگر در بدو تولد مشکلی مشاهده نشد، در صورت وجود عوامل خطر، پیگیری ضروری است.

خدمات تکمیلی کلینیک قصردشت

· گفتاردرمانی: در صورت وجود تأخیرهای رشدی همزمان

· نوروفیدبک (نوروتراپی): در صورت نیاز به بهبود تمرکز و کاهش اضطراب در کودکان بزرگ‌تر

چرا کلینیک قصردشت شیراز؟

کلینیک تخصصی توانبخشی قصرالدشت شیراز – کاردرمانی گفتاردرمانی نوروتراپی – اولین و مجهزترین مرکز کاردرمانی شیراز با مدیریت ارگوتراپیست سجاد پیشه‌ور (کاندیدای دکترای تخصصی)، با بهره‌گیری از به‌روزترین تجهیزات توانبخشی کودکان و رویکردی علمی و دلسوزانه، آماده همراهی شما و کودک‌تان در مسیر رشد سالم و طبیعی است.

📌 آدرس: شیراز، میدان قصرالدشت، کوچه 34 وکلا

📞 پذیرش و نوبت‌دهی:

09392024636

09107443011